Financing Higher Education in Greece

According to the Greek Constitution, Higher Education in Greece is considered a public good. Therefore, it is financed from the state budget, both for its operating expenses and for its needs in investments and infrastructure. Fiscal consolidation programs implemented since 2010 have led to a dramatic reduction of state budget funds for Higher Education.

 

The recorded reduction of state expenditure on Higher Education for the period 2009-2013 is 31,74% (Graph 1). Nevertheless, the real reduction is much greater for the last six years (2010-2015). It includes the reduction of 30-40% of the salaries of the teaching and administrative staff, cuts of 50-60% to the operating expenses, and significant cuts of 60-80% to the public investment budget with regard to maintenance of infrastructure and provision of scientific equipment, for research and educational purposes.

Year Million Euros
2006 431.4
2007 478.7
2008 499.0
2009 501.3
2010 417.7
2011 323.7
2012 313.5
State contribution for HEI functional costs (everything except payroll) source: Ministry of Education, GR

Graph 1: Total public expenditure for Higher Education (in millions of €) and change rate of the index for the period 2005-2013.

Source: “Key figures in Greek Education”, Centre for the Development of Educational Policies, Greek General Confederation of Labour. Assessment: Unit A of the Task Structure for the Partnership Agreement for the Development Framework 2014-2020, Sector of Education, Ministry of Education, Research and Religious Affairs.

During the period 2009-2013, because of the crisis, the total public expenditure for Higher Education per student was reduced by 27,4% (or 1.322,3€); from 4.834,5€ per student in 2009 to 3.512,1€ per student in 2013 (Graph 2).

dat

Graph 2: Total public expenditure for Higher Education per student and change rate of the index for the period 2005-2013.

Source: “Key figures in Greek Education”, Centre for the Development of Educational Policies, Greek General Confederation of Labour. Assessment: Unit A of the Task Structure for the Partnership Agreement for the Development Framework 2014-2020, Sector of Education, Ministry of Education, Research and Religious Affairs.

 

The cuts to the budget for running costs constitutes an impediment to the unproblematic functioning of Higher Education Institutions in Greece. A part of their operating expenses is often covered my their own sources, mainly from the budget of their research programs, as well as from fees from postgraduate programs, programs of lifelong learning and laboratory services (Note: Undergraduate higher education is provided free of charge, according to the Greek Constitution). With regard to investment in infrastructure and scientific equipment, Higher Education Institutions face the real danger of increasing under-capitalisation.

An ever-increasing gap appears between the needs for investment and the existing financing, which threatens the country’s prospects for being in step with the developments in Education and Research in Europe.

 

οι δράσεις υποβοηθούμενης εκούσιας επιστροφής

Ολόκληρη η πολιτική των κλειστών συνόρων κρύβεται πίσω από τη φράση “καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης ανθρώπων” η αλλιώς “εξάρθρωση του επιχειρηματικού μοντέλου των παράνομων διακινητών”.

Η καταπολέμηση αυτής της μορφής εκμετάλλευσης είναι το μόνο πεδίο συναίνεσης που έχει απομείνει. και πως να μην όταν μόνο οργή μπορεί να προκαλέσει η εκμετάλλευση της δυστυχίας ενός πρόσφυγα η μετανάστη που αναζητά καλύτερες συνθήκες ζωής. ολόκληρη η πολιτική όμως τη ΕΕ είναι πολύ μεγάλη για να κρυφτεί πίσω απ’αυτό το δάκτυλο. στο ανακοινωθέν “Διακήρυξη της Μάλτας, από τα μέλη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, για τις εξωτερικές πτυχές της μετανάστευσης: το ζήτημα της διαδρομής της κεντρικής Μεσογείου” αναφέρεται πως “Βασικό στοιχείο μιας βιώσιμης μεταναστευτικής πολιτικής είναι η διασφάλιση αποτελεσματικού ελέγχου των εξωτερικών μας συνόρων” και από κει και πέρα γίνεται ανάλυση για το πως θα ελέγχονται καλύτερα τα σύνορα.

Υπήρχε μια εποχή στην Ευρώπη μας που βασικό στοιχείο μιας βιώσιμης μεταναστευτικής πολιτικής ήταν η καλύτερη ένταξη και αξιοποίηση των μεταναστών και τα ανάλογα δις κατανέμονταν σε χώρες και φορείς με σκοπό το ανθρώπινο αυτό κεφάλαιο να συνεισφέρει στην ευημερία και τη πρόοδο των χωρών υποδοχής. όπως και έγινε και κατάφερε η Ευρώπη με τα δικά τους εργατικά χέρια να μεγαλουργήσει βιομηχανικά, εμπορικά, πολιτιστικά. τώρα όμως δεν είναι αυτό το μέλημα.

Το ανακοινωθέν αναφέρει ως στόχους “επιπλέον δράση για να μειώσουμε ουσιαστικά τις μεταναστευτικές ροές στη διαδρομή της κεντρικής Μεσογείου”, “εκπαίδευση, εξοπλισμός και υποστήριξη της εθνικής ακτοφυλακής της Λιβύης”, “ανάπτυξης των τοπικών κοινοτήτων στη Λιβύη ώστε να ενισχυθεί η ανθεκτικότητά τους ως κοινοτήτων υποδοχής”, και το καλύτερο απ όλα “οι δράσεις υποβοηθούμενης εκούσιας επιστροφής”.

Θα μπορούσε όλο αυτό το το ανακοινωθέν των 1.359 λέξεων να περιοριστεί στις εξής 15: “Πάρτε 32 δις τώρα και άλλα 30 αργότερα για να τους κρατήσετε όλους στην Αφρική.” και να μην έχαναν χρόνο σε ταξίδια και διακηρύξεις για ανθρώπινα δικαιώματα. αφού γίνεται (?) παραπάνω από σαφές ποιος είναι ο στόχος. Να κλείσει ο διάδρομος της Λιβύης. απλά στη πορεία του δρόμου που ξεκίνησε με τη συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας χάνεται όλη αυτή η παράδοση της ανθεκτικής, ανθρωπιστικής και ευημερούσας Ευρώπης.

Στο εσωτερικό της, στη πορεία προς τη διάλυση, μένουμε λίγοι και παράξενοι να τσακωνόμαστε αν αξίζει η όχι ακόμα να τη στηρίζουμε.

Η σημαντικότερη πτυχή της διαφθοράς

berlin_stairway

@gio_stellab

 

Η σημαντικότερη πτυχή της διαφθοράς είναι η κοινωνική νομιμοποίηση της. Αλλιώς μπορεί να ονομαστεί απόκτηση λαϊκού ερείσματος. Ανάλογα το λεξιλόγιο του, διαλέγει κανείς την επιθυμητή φράση.

Ως διαφθορά ορίζουμε τη ταυτόχρονη φθορά των αξιών δυο η παραπάνω πόλων εξουσίας με σκοπό την αύξηση των κερδών τους εις βάρος του δημοσίου συμφέροντος. Η οικονομική εξουσία επί παραδείγματι προβαίνει σε αθέμιτες πρακτικές όπως τα καρτέλ ή ο χρηματισμός στελεχών της διοίκησης και η πολιτική εξουσία αντίστοιχα τις αποδέχεται.

Από τη πλευρά της εξουσίας φθορά συνιστά η έκπτωση από τις αρχικές της αξίες για οικονομική ανεξαρτησία και ίσες αποστάσεις από τις άλλες εξουσίες. Για τη δικαστική εξουσία φθορά συνιστά η έκπτωση από τη γενική αρχή των ίδιων ποινών για ίδια αδικήματα με την επιλεκτική επιβολή ποινών, η επιλεκτική στάση (αθώωση, τοποθέτηση φακέλου). Το κίνητρο για διαφθορά είναι συνήθως το χρήμα. Για το λόγο αυτό όπως λένε και οι ειδικοί, όταν θες να δεις ποιος εξαρτάται από ποιον “follow the money”, αλλά δεν είναι μόνο το χρήμα.

Κίνητρο είναι και η ικανοποίηση προσωπικών φιλοδοξιών με άυλα μέσα όπως η πρόσληψη ενός συγγενή δικαστικού ή ομάδας ψηφοφόρων για να κερδηθεί η εύνοια του προσώπου που θα αποφασίσει υπέρ ενός, αδικώντας άλλους. Η κίνηση αυτή είναι γνωστή και ως favouritism/ προνομιακή μεταχείριση.

Πως όμως αυτή η απόφαση δύναται να καταστεί απόφαση που αφορά το γενικό οικονομικό συμφέρον και άρα κερδίζει τη συναίνεση της κοινωνίας μετατρέποντας τη μεροληψία σε κοινή ανάγκη; η μέθοδος είναι η δημόσια υποστήριξη της είτε με θετικό πρόσημο ως επιβράβευση του συγκεκριμένου φορέα έναντι των άλλων (μέσα από άρθρα, εκδηλώσεις, εκπομπές, τοποθετήσεις επιφανών και έγκριτων δημοσίων προσώπων) είτε με αρνητικό πρόσημο μέσω ηθικού, προσωπικού ή οικονομικού εκβιασμού όπου η μη λήψη της (μη επιθυμητής) απόφασης θα σημάνει πολεμική σύγκρουση, εθνική καταστροφή, θάνατο φιλικού προσώπου του υπογράφοντος, απολύσεις αθώων και ανεργία.

Έτσι λοιπόν δύναται μια κυβέρνηση να προβαίνει σε εξοπλισμούς που αποκαλούνται “αγορές του αιώνα” αλλά κατ’ουσίαν είναι αχρείαστοι, να διασώζει με κρατικό χρήμα μια και μόνη συγκεκριμένη τράπεζα από τον κίνδυνο της κατάρρευσης ή ένα και μόνο μέσο ενημέρωσης αφήνοντας άλλα στο έλεος του “αόρατου χεριού” της αγοράς. ακόμα και η νομοθέτηση υπέρ μιας επαγγελματικής ομάδας κατ’εξαίρεση των γενικών διατάξεων που ισχύουν για όλες τις άλλες.

Το ρόλο της κοινωνικής νομιμοποίησης αναλαμβάνουν τα πρόθυμα μέσα ενημέρωσης τα οποία με στοχευμένες παρεμβάσεις αναδεικνύουν τα ευρύτερα κοινωνικά οφέλη της εκάστοτε απόφασης και ταυτόχρονα τις “καταστροφικές” διαστάσεις που θα λάβει η απόρριψη ή έστω αναβολή της. Η συμπαιγνία των φορέων που προαναφέρθηκαν προς τον ίδιο σκοπό και κυρίως η συναλλαγή που την επικουρεί έχει ονομαστεί άτυπα “διαπλοκή”. αυτή όμως η συμπαιγνία δεν υφίσταται σαν ανήθικη διαδικασία αν δεν πιστοποιηθεί η παράνομη συναλλαγή που συνιστά το φαινόμενο της διαφθοράς.

Κατά τα άλλα οι σχέσεις των προαναφερθέντων παραγόντων (κράτος, επιχειρήσεις, ΜΜΕ, δικαιοσύνη) είναι θεσμοθετημένες και νομικά προσδιορισμένες.

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ (EFSI) – Juncker Plan

cropped-021.jpg

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ EFSI

Το EFSI είναι μια πρωτοβουλία που ξεκίνησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή από κοινού με τον Όμιλο ΕΤΕπ, για να βοηθήσει να ξεπερασθεί το σημερινό επενδυτικό χάσμα στην ΕΕ, με την κινητοποίηση της ιδιωτικής χρηματοδότησης για στρατηγικές επενδύσεις.

Το EFSI δεν είναι ταμείο ή άλλο νομικό πρόσωπο (δεν αφορά extra χρηματοδότηση αλλά δανειοδότηση με ευνοϊκούς όρους)  και δεν δρά στην αγορά ανεξάρτητα: συνίσταται σε εγγυήσεις που παρέχει η ΕΕ προς τον Όμιλο ΕΤΕπ (ΕΤΕπ και Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων), προκειμένου αυτός να αναλάβει περισσότερο κίνδυνο στις επενδυτικές του δραστηριότητες. Συνολικά, ο EFSI διαθέτει εγγύηση 16 δις € από τον προϋπολογισμό της ΕΕ και 5 δις € από τα ίδια κεφάλαια της ΕΤΕπ. Με βάση αυτή την προικοδότηση των 21 δις €, ο Όμιλος ΕΤΕπ διευκολύνεται ώστε να παράσχει περίπου 61 δις € χρηματοδότηση (εσωτερικός πολλαπλασιαστής μόχλευσης: 1×3). Στην συνέχεια, αναμένεται ότι η συγχρηματοδότηση που θα παρασχεθεί από δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς θα οδηγήσει σε κινητοποίηση συνολικών επενδύσεων 315 δις € (εξωτερικός πολλαπλασιαστής μόχλευσης: 1×5).

Επί πλέον, το “σχέδιο Juncker” είναι απόλυτα ανταγωνιστικό: δεν προβλέπεται καμμία κατανομή, είτε γεωγραφική είτε τομεακή.

Τα κριτήρια επιλεξιμότητας των προτεινόμενων επενδυτικών σχεδίων είναι, βάσει του Κανονισμού του EFSI, τα κάτωθι:

  • Τα κριτήρια αυτά είναι, η οικονομική και τεχνική βιωσιμότητα του έργου, με βάση ανάλυση Κόστους-Οφέλους σύμφωνα με τα ενωσιακά πρότυπα, λαμβανομένης υπ’ όψιν της πιθανής υποστήριξης και χρηματοδότησης έργων από ιδιωτικούς και δημόσιους εταίρους,
  • η συνέπεια με τις ενωσιακές πολιτικές, συμπεριλαμβανομένων της έξυπνης, διατηρήσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης, της δημιουργίας ποιοτικών θέσεων εργασίας και της ενίσχυσης της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής,
  • η προσθετικότητα (τα έργα που επιλέγονται θα είναι κατά κανόνα υψηλότερου κινδύνου από τα έργα που χρηματοδοτεί συνήθως η ΕΤΕπ),
  • η κατά το δυνατόν μεγιστοποίηση της κινητοποίησης κεφαλαίων του ιδιωτικού τομέα.

Ο Κανονισμός (ΕΕ)2015 /1017 για το EFSI προβλέπει την δημιουργία δύο επενδυτικών παραθύρων:

α) Παράθυρο για τις Υποδομές και την Καινοτομία, το οποίο με αρχική «προίκα» 16 δις € φιλοδοξεί, μέσω χρηματοδότησης από την ΕΤΕπ, να κινητοποιήσει συνολικές επενδύσεις 240 δις €,

β) Παράθυρο για την εγγύηση της χρηματοδότησης κυρίως ΜΜΕ, αλλά και εταιρειών μεσαίας κεφαλαιοποίησης, το οποίο με αρχική «προίκα» 5 δις € φιλοδοξεί, μέσω χρηματοδότησης από το ΕΤΕ (EIF), να κινητοποιήσει συνολικές επενδύσεις 75 δις €.

Από τα παραπάνω συνάγεται ότι το EFSI δίνει προτεραιότητα καταρχήν στα ιδιωτικά έργα.

Από την άποψη αυτή το Υπ. Ανάπτυξης μπορεί να εξετάσει την δημιουργία υπηρεσίας ενημέρωσης μικρότερων επενδυτών (πάντα όμως με προϋπολογισμό >10εκατ. €).

Επίσης έχουν εξασφαλισθεί χρηματοδοτικά εργαλεία όπως το “Fund of Funds” (Ταμείο Συμμετοχών), το Ταμείο Επιχειρηματικότητας ΙΙ (ΤΕΠΙΧ ΙΙ) και το Ταμείο Υποδομών (διάδοχο του Jessica), τα οποία θα αποτελέσουν πύλες πρόσβασης για μικρές επιχειρήσεις και επενδύσεις < 10εκατ. € στα χαμηλότοκα και εγγυημένα δάνεια της EFSI.

To EFSI χρηματοδοτεί και ΣΔΙΤ. Το  κάθε Υπουργείο πρέπει να εξετάσει αυτή τη δυνατότητα.

Τέλος είναι φανερό ότι το EFSI δεν χρηματοδοτεί αμιγώς δημόσια έργα. Σημειώνεται ότι η αναφορά για 42 υπό ένταξη έργα στο “πακέτο” Juncker δεν είναι δόκιμη (δεν υπάρχει “πακέτο Juncker ”…), γιατί απλώς έχουν υποβληθεί μεμονωμένα και όχι ομαδικά κάποια από τα σχετικώς αναφερόμενα στον κατάλογο έργα, είτε από ιδιώτες είτε από φορείς ΣΔΙΤ.

Για την ορθολογικότερη κατανομή των πόρων και με βάση τα γενικότερα πολιτικά κριτήρια επιλογής των ΣΔΙΤ χρειάζεται τα υπουργεία να μεταφέρουν στη Διυπουργική Επιτροπή Επενδύσεων, τους προγραμματισμούς τους για ΣΔΙΤ.

Ταμείο Επιχειρηματικών Συμμετοχών (EquiFund)

sxediagramma_tameio

Το Ταμείο Επιχειρηματικών Συμμετοχών (EquiFund) αποτελεί μια επενδυτική πλατφόρμα με πολλαπλασιαστικό αντίκτυπο στην οικονομία και στην κοινωνία. Πρόκειται για ένα καινοτόμο προϊόν για την επιχειρηματικότητα, που συνδυάζει χρηματοδότηση και εμπειρία από σημαντικούς θεσμικούς φορείς και την απαραίτητη ευελιξία για την δημιουργία επιτυχημένων επενδύσεων. Μια τέτοια προσπάθεια γίνεται για πρώτη φορά στη χώρα μας και επίσης για πρώτη φορά προικίζεται  με τόσο υψηλό ποσό δημόσιων πόρων (200 εκ. ευρώ δημόσια δαπάνη). Επιπλέον κεφάλαια θα προέλθουν από διεθνή πιστωτικά ιδρύματα όπως EIB, EBRD, Black Sea Bank, World Bank κα αλλά και ιδιώτες επενδυτές.

Η επενδυτική πλατφόρμα του Ταμείου Συμμετοχών ξεκινά τη λειτουργία της με κεφάλαια 200 εκατ. € από ευρωπαϊκούς και εθνικούς πόρους, 60 εκατ. € από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (European Investment Fund/EIF), καθώς και επιπλέον κεφάλαια από διεθνή πιστωτικά ιδρύματα και ιδιώτες επενδυτές. Η δημιουργία ενός αναπτυξιακού Ταμείο Επιχειρηματικών Συμμετοχών (EquiFund)  θα προσελκύσει την προσοχή της διεθνούς κοινότητας λόγω της δυνατότητας που παρέχει για ανεύρεση χρηματοδότησης μέσω συμμετοχών στα κεφάλαια των επιχειρήσεων, σε μία εποχή που ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις είναι η εξασφάλιση ρευστότητας και η ανεύρεση κεφαλαίων.

Στο σύνολο της επενδυτικής πλατφόρμας, το αποτέλεσμα που μπορεί να αποφέρει είναι πολλαπλάσιο των αρχικών πόρων που δεσμεύονται, αφού μπορεί να προσεγγίσει συντελεστή μόχλευσης τελικά κοντά στο 10. Στο πλαίσιο αυτό δίδεται η δυνατότητα μέσω της συμμετοχής στην επενδυτική πλατφόρμα της ΕΙΒ να συνεπενδυθούν πόροι από το JUNCKER plan με πόρους από τα Ευρωπαϊκά διαρθρωτικά ταμεία. Ουσιαστική εμπλοκή στην επενδυτική πλατφόρμα θα έχει επίσης ο νέος δημόσιος αναπτυξιακός φορέας, που θα προκύψει από τη αναβάθμιση του ΕΤΕΑΝ και την θυγατρική του το ΤΑΝΕΟ. Κατά το πρότυπο των αντίστοιχων φορέων στις χώρες της ΕΕ, ο εθνικός φορέας θα αναλάβει σταδιακά τη συνολική διαχείριση των πρωτοβουλιών του Δημοσίου για την ανάπτυξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Από την υλοποίηση του αναμένεται του να προκληθεί σημαντική μόχλευση αφού θα συνεισφέρουν χρηματοδοτικά ιδιώτες συνεπενδυτές (private co-investors) σε όλα τα επίπεδα υλοποίησης του, δηλαδή σε επίπεδο επενδυτικής πλατφόρμας με την συμμετοχή διεθνών πιστωτικών ιδρυμάτων (ενδεικτικά EIB, EBRD, Black Sea Bank, World Bank κα), σε επίπεδο επενδυτικού ταμείου με την συνεισφορά του διαχειριστή του ταμείου και σε επίπεδο επένδυσης με την συνεισφορά της επιχείρησης, πέρα από τους πόρους που συνεισφέρει ο ίδιος ο διαχειριστής του υπερταμείου συμμετοχών.

Βασικό σημείο της πρωτοβουλίας είναι η επιλογή ενός αξιόπιστου διαχειριστή του υπερταμείου, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων (ΕΤαΕ-EIF), μέλος του ομίλου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, που είναι εγνωσμένου κύρους και αποδοχής από την αγορά.

Η χρηματοδότηση θα πραγματοποιείται μέσω ενδιάμεσων ταμείων συμμετοχών τα οποία θα προκύψουν από διαγωνιστική διαδικασία.

Με την εξασφάλιση της χρηματοδότησης των επιχειρήσεων, μέσω συμμετοχών στα κεφάλαια των επιχειρήσεων από τα ταμεία επενδύσεων, δίνεται η δυνατότητα υλοποίησης επενδύσεων υψηλής προστιθέμενης αξίας, οι οποίες δεν θα μπορούσαν να υλοποιηθούν διαφορετικά.

Τρεις θα είναι οι βασικοί τομείς επενδύσεων, τα λεγόμενα «παράθυρα» της πλατφόρμας: επενδύσεις στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, επενδύσεις γενικής επιχειρηματικότητας για επιχειρήσεις σε αρχικά στάδια και επενδύσεις γενικής επιχειρηματικότητας για επιχειρήσεις σε στάδιο ανάπτυξης. Τα ενδιάμεσα ταμεία συμμετοχών αντιστοιχούν λοιπόν στα λεγόμενα «παράθυρα», δηλαδή στους τρεις αυτούς βασικούς τομείς επενδύσεων.

Πιο αναλυτικά:

Στο παράθυρο καινοτομίας το ταμείο μεταφοράς τεχνολογίας  (Technology Transfer FundTT Fund) και το ταμείο επιτάχυνσης (Accelerator Fund). Αναμένεται καταρχήν η δημιουργία από 1 έως 3 ταμείων στον τομέα της καινοτομίας.

Αναλυτικότερα το παράθυρο Καινοτομίας (Innovation window) εντάσσεται στη γενικότερη πολιτική επιδίωξη η Καινοτομία που παράγεται από την Έρευνα να οδηγήσει στην ανάπτυξη της Οικονομίας της Γνώσης, δηλαδή στην παραγωγή πλούτου με βάση τη γνώση που προκύπτει από την ερευνητική δραστηριότητα. Με δεδομένο ότι στην Ελλάδα παράγεται πρωτότυπο και διεθνώς αναγνωρισμένο επιστημονικό και ερευνητικό έργο είναι κρίσιμης σημασίας η αξιοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων που βρίσκονται σε υψηλό επίπεδο τεχνολογικής ετοιμότητας και η στήριξη των δομών που μπορούν να επιταχύνουν τη διαδικασία αυτή.

Το TT Fund θα στοχεύει έργα ή/και εταιρείες (SMEs) προερχόμενες από ΑΕΙ, Ερευνητικά κέντρα ή άλλους οργανισμούς με σημαντική ερευνητική δραστηριότητα. Ο στόχος είναι η αξιοποίηση ερευνητικών αποτελεσμάτων που βρίσκονται σε σχετικό επίπεδο τεχνολογικής ετοιμότητας, η διαμόρφωση επιχειρηματικών σχεδίων και η εμπορική αξιοποίησή τους. Η αξιοποίηση μπορεί να περιλαμβάνει επενδυτικά σχέδια υφιστάμενων επιχειρήσεων, την ίδρυση τεχνοβλαστών (spin-off, spin-out), την εκμετάλλευση Δικαιωμάτων ευρεσιτεχνίας, εκχωρήσεις δικαιωμάτων κλπ. Το Ταμείο αναμένεται να χρησιμοποιήσει κεφάλαια για επενδύσεις pre-seed, proof-of-concept και seed.

Το Ταμείο Επιτάχυνσης θα στοχεύει ομάδες/ έργα ή/και νεοφυείς επιχειρήσεις (start-ups) οι οποίες συνδέονται με δομές στήριξης της επιχειρηματικότητας όπως Θερμοκοιτίδες, Τεχνολογικά Πάρκα,  χώρους συν-εργασίας (co-working spaces), Δομές στα ΑΕΙ και στα Ερευνητικά Κέντρα κλπ. Στόχος κατά την λειτουργία του ταμείου επιτάχυνσης είναι να παράσχει την αναγκαία χρηματοδότηση ώστε δράσεις όπως η συμβουλευτική (mentoring – coaching) και η δικτύωση (networking) μεταξύ των ενδιαφερόμενων ομάδων με το επενδυτικό, επιχειρηματικό, ερευνητικό, ακαδημαϊκό οικοσύστημα να ενδυναμωθούν. Το Ταμείο αναμένεται να χρησιμοποιήσει κεφάλαια για επενδύσεις pre-seed, proof-of-concept και seed.

Στη γενική επιχειρηματικότητα αναμένεται η δημιουργία δύο παραθύρων:

  • Για Early stage Venture Capital Funds δημιουργία 2-4 ταμείων
  • Για Growth Stage Private Equity Funds δημιουργία επίσης 2-4 ταμείων

Σε ό,τι αφορά στην γενική επιχειρηματικότητα το Ταμείο θα απευθύνεται σε κάθε είδους επιχειρήσεις, με ιδιαίτερη όμως έμφαση στους στρατηγικούς τομείς προτεραιότητας της ελληνικής οικονομίας δηλαδή τουρισμό, ενέργεια, αγροδιατροφή, περιβάλλον, εφοδιαστική αλυσίδα, τεχνολογίες πληροφορικής & επικοινωνιών, υγεία και φαρμακευτική βιομηχανία, δημιουργικές και πολιτιστικές βιομηχανίες, υλικά – κατασκευές με στόχο η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της εξωστρέφειας των επιχειρήσεων, η μετάβαση στην ποιοτική επιχειρηματικότητα, με αιχμή την καινοτομία και την αύξηση της εγχώριας προστιθέμενης αξίας. Το νέο μοντέλο αναδεικνύει σε κεντρικό ρόλο παραγωγικούς, ανταγωνιστικούς και εξωστρεφείς τομείς της οικονομίας .

Τα πλεονεκτήματα του νέου εργαλείου με λίγα λόγια:

  • Η συνδυασμένη χρήση δημόσιας (εθνικής και κοινοτικής) χρηματοδότησης σε μία επενδυτική πλατφόρμα που έχει τη δυνατότητα προσέλκυσης επιπλέον πόρων και κεφαλαίων, με στόχο να μοχλεύσει συνολικά περισσότερα από 1 δις ευρώ για επενδύσεις σε δυναμικές ελληνικές επιχειρήσεις.
  • Αξιοποιείται ουσιαστικά και ενδυναμώνεται η σύνδεση της πανεπιστημιακής έρευνας με την ανάπτυξη εξωστρεφούς, έξυπνης κα δυναμικής επιχειρηματικότητας μέσω παροχής υπηρεσιών συμβουλευτικής (mentoring/coaching) και δικτύωσης (networking) μεταξύ των ενδιαφερόμενων ομάδων με το επενδυτικό, επιχειρηματικό, ερευνητικό, ακαδημαϊκό οικοσύστημα.
  • Εστιάζει στην καινοτομία, την εξωστρέφεια και τις συνέργειες κάθε είδους προκειμένου να συμβάλουν στην αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου της χώρας.
  • Συμβάλει στη μετάβαση στην ποιοτική επιχειρηματικότητα, με αιχμή την καινοτομία και την αύξηση της εγχώριας προστιθέμενης αξίας
  • Στοχεύει στη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας και ανάσχεσης της φυγής νέων επιστημόνων από τη χώρα. Συμβάλει στην αντιστροφή του brain drain σε brain gain.
  • Εξασφαλίζει συνέχεια στη δημόσια χρηματοδοτική ικανότητα καθώς οι ενισχύσεις μέσω χρηματοοικονομικών εργαλείων είναι επιστρεπτέες ενισχύσεις (revolving). Επομένως τα χρήματα που επιστρέφονται από τους αρχικούς επενδυτές επανεπενδύονται για τον ίδιο σκοπό.

Δημόσιες Πολιτικές για την Εκπαίδευση με επίκεντρο την Ανθρώπινη Ανάπτυξη.

Η παροχή υψηλού επιπέδου ανώτατης εκπαίδευσης  ως μοχλός ανάπτυξης της Ελληνικής Οικονομίας.

paidi

Η παιδεία στην Ελλάδα αντιμετώπιζε για πολλά χρόνια το πρόβλημα της υποχρηματοδότησης. Παρ’όλα αυτά η Ελληνική κοινωνία έχοντας την εκπαίδευση ως υψηλή αξία, συνεχίζει να την ενισχύει με κάθε μέσο.

Η οικονομική ύφεση των τελευταίων χρόνων ενέτεινε αυτά τα προβλήματα σε βαθμό τα σχολεία και τα πανεπιστήμια να μην μπορούν να λειτουργήσουν ικανοποιητικά λόγω έλλειψης προσωπικού και οι μαθητές και οι φοιτητές να μην δύναται να παρακολουθήσουν μαθήματα λόγω οικονομικών και κοινωνικών δυσκολιών. Με αυτή τη συνθήκη χάνεται κατ’ουσίαν το δικαίωμα όλων των Ελλήνων στην εκπαίδευση και υπονομεύεται σε βάθος η προοπτική της χώρας σε μια ανθρώπινη ανάπτυξη με κοινωνικά δίκαιο χαρακτήρα.

Η Ελλάδα όπως και πολλές ευρωπαϊκές χώρες, βρίσκονται σε έναν φαύλο κύκλο, με τις πολιτικές λιτότητας που επιδεινώνει το προβλήμα της ανεργίας των νέων. Αυτές οι πολιτικές είναι όχι μόνο περιττές, αλλά και ζημιογόνες, γιατί υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθεί μια γενιά ανεπαρκώς εξοπλισμένων νέων να δρομολογήσουν τη μελλοντική ανάπτυξη. Όπως επεσήμανε το 1937ο John Maynard Keynes , «Η έκρηξη, όχι η ύφεση, είναι η κατάλληλη στιγμή για λιτότητα στο Υπουργείο Οικονομικών.” Κατά την τρέχουσα ύφεση, οι ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να επενδύουν στο ανθρώπινο δυναμικό τους, να τονώσει το δυναμικό ανάπτυξης των οικονομιών τους »

Ανταποκρινόμενος στην ανάγκη των κρατών να μην υπονομεύσουν οριστικά το δικαίωμα όλων στην ανθρώπινη ανάπτυξη, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, επικαιροποιεί κάθε χρόνο τον “Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης”, ως μια έκθεση προόδου επί συγκεκριμένων συνθηκών ζωής για κάθε χώρα, ώστε να γίνεται αντιληπτό το πεδίο παρέμβασης στο οποίο οι ηγεσίες ωφείλουν να αναπτύξουν δημόσιες πολιτικές.

Όσον αφορά τον τομέα της εκπαίδευσης, οι ευαίσθητοι τομείς παγκοσμίως αναφέρονται σε:

  1. Αναμενόμενη έτη εκπαίδευσης (έτη)
  2. Ποσοστό αλφαβητισμού ενηλίκων (% ηλικίας 15 ετών και άνω)
  3. Μικτό ποσοστό εγγραφών: προσχολική (% των παιδιών ως πληθυσμού προσχολικής ηλικίας)
  4. Μικτό ποσοστό εγγραφών, πρωτοβάθμια (% της πρωτοβάθμιας ως πληθυσμού σχολικής ηλικίας)
  5. Μικτό ποσοστό εγγραφών, δευτεροβάθμια (% της δευτεροβάθμιας ως πληθυσμού σχολικής ηλικίας)
  6. Μικτό ποσοστό εγγραφών, τριτοβάθμια (% πληθυσμού άνω των 17)
  7. Μέσος όρος ετών σχολικής εκπαίδευσης (έτη)
  8. Πληθυσμός με τουλάχιστον κάποια δευτεροβάθμια εκπαίδευση (% ηλικίας 25 ετών και άνω)
  9. Ποσοστό εγκατάλειψης του δημοτικού σχολείου (% παιδιών του δημοτικού σχολείου)
  10. Εκπαιδευτικοί πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης που εκπαιδεύονται για να διδάξουν
  11. Οι δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση (% του ΑΕΠ)
  12. Αναλογία μαθητή-δασκάλου, του δημοτικού σχολείου (αριθμός μαθητών ανά δάσκαλο)
  13. Αναμενόμενα έτη εκπαίδευσης (για αγόρια)
  14. Αναμενόμενα έτη εκπαίδευσης (για κορίτσια)
  15. Μέσος όρος ετών εκπαίδευσης (αγόρια)
  16. Μέσος όρος ετών εκπαίδευσης (κορίτσια)
  17. Νεολαία εκτός σχολείου και εργασίας (% πλυθησμού ηλικιών 15-24 ετών)
  18. Διεθνής κινητικότητα φοιτητών (% συνολικού φοιτητικού πλυθησμού)
  19. Εργατικό δυναμικό με πανεπιστημιακή εκπαίδευση
  20. Ανισότητες στην εκπαίδευση (καταγραφή δικαιώματος πρόσβασης)

Οι παραπάνω δείκτες καταγράφουν το ελάχιστο απαιτούμενο επίπεδο εκπαίδευσης με παγκόσμια αναφορά. Για την Ελλάδα οι αναφορές είναι σε γενικές γραμμές θετικές, με ανησυχητικά σημεία:

  1. Το ποσοστό εγκατάλειψης του δημοτικού σχολείου 5.6%,
  2. Τις δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση 2.7%,
  3. Τον αριθμό μαθητών ανά δάσκαλο 9.1,
  4. Το μέσο όρο ετών εκπαίδευσης για τα κορίτσια 9.8 έτη,  
  5. Το πολύ υψηλό ποσοστό νεολαίας εκτός σχολείου και εργασίας 20.4%
  6. Την αρνητική διεθνή κινητικότητα φοιτητών -0.8
  7. Το χαμηλό ποσοστό 29% εργαζομένων με πανεπιστημιακή εκπαίδευση.

Τα παραπάνω στοιχεία συνθέτουν τους παράγοντες που συμβάλλουν στις ανισότητες στην εκπαίδευση και δημιουργούν τις συνθήκες για υπαγωγή των παιδιών και των νέων σε καθεστώς φτώχειας. Είναι πάντως ενθαρρυντικό πως παρά τη γενικευμένη μείωση των εισοδημάτων, τα περισσότερα παιδιά δεν εγκατέλειψαν το σχολείο ή το πανεπιστήμιο όπως συγκριτικά συμβαίνει σε άλλες χώρες, και αυτό ωφείλεται στις πιέσεις που ασκεί η οικογένεια και ο κοινωνικός περίγυρος. Η περιθωριοποίηση όμως που βιώνει το 20.4% του νεανικού πλυθησμού και ο μειούμενος αριθμός εισαχθέντων στη τριτοβάθμια εκπαίδευση, αφαιρεί -αν συνεχιστεί- από τη χώρα, την ευκαιρία να επενδύσει στο υψηλού επιπέδου ανθρώπινο δυναμικό. Είναι άλλωστε αξιοθαύμαστο πως, όπως καταγράφει και η έκθεση “Στρατηγική για την Ανώτατη Εκπαίδευση στην Ελλάδα 2016-2020” το επίπεδο των επιστημονικών δημοσιεύσεων των Α.Ε.Ι. στην Ελλάδα την περίοδο 1998-2014 και ειδικά μετά το 2012 έχει αυξηθεί θεαματικά. Η ίδια όμως έκθεση καταγράφει πως το ερευνητικό προσωπικό σε σχέση με το σύνολο του εργατικού δυναμικού στην Ελλάδα είναι χαμηλότερο του μέσου όρου της Ε.Ε.-27 (το 2011 το ποσοστό του προσωπικού της Ε.Ε. σε Ισοδύναμο Πλήρους Απασχόλησης (Ι.Π.Α) στη συνολική απασχόληση ήταν στην Ελλάδα 0.9%, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό της ΕΕ-27 ήταν 1.2%). Ωστόσο, τόσο ο αριθμός των ερευνητών (πίνακας 1), όσο και οι νέοι αποκτήσαντες διδακτορικό δίπλωμα ανά 1.000 νέους ηλικίας 25-34 ετών αυξήθηκαν κατά την περίοδο 2000-08 με ταχύτερο ρυθμό από τους αντίστοιχους Ευρωπαϊκούς ΜΟ. Η νέα αυτή κοινότητα ερευνητών έχει δημιουργηθεί μετά από πολλά χρόνια επένδυσης της Ελληνικής κοινωνίας στη γνώση και βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε στρατηγικό αδιέξοδο. Οι ευκαιρίες απασχόλησης στην Ελλάδα είναι μειούμενες, και ο ανταγωνισμός εκτός Ελλάδας εντωνότατος.

Δεδομένων των συνθηκών ανασφάλειας που βιώνει το νέο σε ηλικία ερευνητικό δυναμικό είναι μεγάλη και η ανάγκη υπεράσπισης αυτού του νέου “ακαδημαϊκού πρεκαριάτου”, των επιστημόνων που είναι ευάλωτοι σε ελαστικές σχέσεις εργασίας, ζουν με καθεστώς προσωρινότητας και απουσίας ουσιαστικής κοινωνικής μέριμνας. Την ίδια χρονική συγκυρία που η ελληνική κοινωνία έχει δημιουργήσει ένα τεράστιο πλούτο επιστημόνων με υψηλά προσόντα, η ελληνική οικονομία σε συνδυασμό με ένα σύνολο κατεστημένων αντιλήψεων στα ΑΕΙ αδυνατεί να τους αξιοποιήσει και στη καλύτερη των περιπτώσεων τους μετατρέπει σε θύματα εκμετάλλευσης.

research-and-development-personnel-by-sectors-of-performance

Πίνακας 1:Προσωπικό σε Έρευνα και Ανάπτυξη στην Ευρώπη.

Πηγή: Eurostat/http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&plugin=1&language=en&pcode=tsc00002

Η απάντηση σε αυτό το αδιέξοδο, αποτελεί και την ουσιαστική συμβολή της ανώτατης εκπαίδευσης στην αναπτυξιακή προοπτική της Ελληνικής οικονομίας.

Ουσιαστικά πρόκειται για ένα πλαίσιο αναγκαίων δημόσιων παρεμβάσεων με σκοπό να αναστραφεί η πορεία εξόδου των νέων ερευνητών από τη χώρα και η μετατροπή των Ελληνικών ΑΕΙ σε πόλ έλξης των ερευνητών παγκοσμίως.

Όσο και αν ο παραπάνω στόχος φαντάζει ουτοπικός, αν κανείς μελετήσει τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της ανώτατης εκπαίδευσης και ερευνητικής εργασίας που αποδείχθηκαν ανθεκτικά στις συνθήκες της ύφεσης, θα ανακαλύψει πως υπάρχουν κοιτήδες ποιότητας οι οποίες μπορούν να μετατραπούν σε πυλώνες εξωστρέφειας.

Πιο συγκεκριμένα, το ερευνητικό έργο που συγκεντρώνει μεγάλο εμπορικό ενδιαφέρον αφορα:

  1. Τις παντέντες σε φαρμακευτικά προϊόντα
  2. Τη διερεύνηση νέων δυνατοτήτων στις νανοτεχνολογίες
  3. Τη παροχή εφαρμογών στην τουριστική οικονομία
  4. Τα ποιοτικά αγροτικά προϊόντα
  5. Την εκμετάλλευση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

Οι παραπάνω τομείς της οικονομίας βρίσκονται σε πλήρη εναρμόνιση με το ακαδημαϊκό/ερευνητικό έργο των ΑΕΙ και αποτελεί όρο επιβίωσης της Ελληνικής οικονομίας, το έργο αυτό να διαφυλαχθεί.

Στην Ελλάδα εκπονήθηκαν μία εθνική και 13 περιφερειακές στρατηγικές έρευνας και καινοτομίας για την έξυπνη εξειδίκευση. Η εθνική Στρατηγική για την Έξυπνη Εξειδίκευση εκπονήθηκε από τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕΤ) του Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων ενώ κάθε Περιφέρεια ήταν υπεύθυνη για την εκπόνηση της δικής της στρατηγικής. Συντονιστικό ρόλο στη συνολική διαδικασία είχε η Ειδική Υπηρεσία Στρατηγικής, Σχεδιασμού και Αξιολόγησης (ΕΥΣΣΑ) του Υπουργείου Οικονομίας, Ανάπτυξης και Τουρισμού.

Στο πλαίσιο της εκπόνησης των στρατηγικών αυτών, η χώρα και οι Περιφέρειές της κλήθηκαν να εντοπίσουν τις δραστηριότητες εκείνες στις οποίες παρουσιάζουν ή είναι σε θέση να οικοδομήσουν, ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα και σε αυτές να επικεντρώσουν τους διαθέσιμους πόρους και τις προσπάθειες, ώστε να καταστεί δυνατή η επίτευξη σημαντικών αναπτυξιακών αποτελεσμάτων. Η διερεύνηση που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της εκπόνησης της Εθνικής Στρατηγικής οδήγησε στον εντοπισμό οκτώ κλάδων στους οποίους η έρευνα και η καινοτομία μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη σημαντικού ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος, ενώ συνυπολογίσθηκε η κρίσιμη μάζα και η αριστεία του ερευνητικού δυναμικού.

Οι κλάδοι αυτοί είναι οι εξής:

  1. Αγρο-διατροφή
  2. Υγεία – φάρμακα
  3. Τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών
  4. Ενέργεια
  5. Περιβάλλον και βιώσιμη ανάπτυξη
  6. Μεταφορές
  7. Υλικά – κατασκευές
  8. Τουρισμός – Πολιτισμός – Δημιουργικές βιομηχανίες

Γίνεται λοιπόν αντιληπτό πως οι αναπτυξιακές προτεραιότητες της χώρας, συμβαδίζουν με το ακαδημαϊκό και ερευνητικό ενδιαφέρον σε μεγάλο βαθμό, τέτοιο που καθίσταται αυτόματως εξαιρετική ανάγκη, η δημιουργία συστάδων καινοτομίας που θα διασφαλίζουν τη συνεργασία και αλληλοστήριξη των διακριτών φορέρων. Το Υπουργείο Παιδείας έχει προς αυτή τη κατεύθηνση μελετήσει και εντάξει προς χρηματοδότηση, τη δημιουργία μονάδων καινοτομίας και επιχειρηματικότητας οι οποίες θα διασφαλίζουν την ανάπτυξη επιχειρηματικής κουλτούρας στους φοιτητές εφοδιάζοντας τους παράλληλα με όλα εκείνα τα απαράιτητα θεσμικά και τεχνικά εργαλεία που θα τους χρησιμεύσουν ώστε να διοχετεύσουν στην αγορά τα ερευνητικά τους αποτελέσματα με μορφή προϊόντων ή υπηρεσιών.

Παράλληλα, για την υποστήριξη του ακαδημαίκού και ερευητικού έργου προωθείται πρόγραμμα υποτροφιών που αφορά: Κατόχους διδακτορικού για απόκτηση ακαδημαϊκής και διδακτικής εμπειρίας, Ερευνητικές Ομάδες, Υποστήριξη διδακτορικής και μεταδιδακτορικής έρευνας σε Πανεπιστήμια, ΤΕΙ και Ερευνητικά Κέτρα. Στόχος είναι να διευρηνθεί η ερευνητική βάση στην Ελλάδα, υποστηρίζοντας ταυτόχρονα το διδακτικό έργο. Η μεγαλύτερη παρέμβαση στην υποστήριξη του οποίου είναι η διασφάλιση 1000 νέων θέσεων ΔΕΠ για το 2017 και προοπτική να υπερκαλυφθούν οι 3.176 θέσεις ΔΕΠ που χάθηκαν από το 2008 όπως δείχνει ο πίνακας 2.

Πίνακας 2: Ανώτατη Εκπαίδευση (Πανεπιστήμια): Διδακτικό προσωπικό, φοιτητές και πτυχιούχοι, λήξη ακαδημαϊκών ετών 2003/04 – 2014/15Πηγή: Διεύθυνση Κοινωνικών Στατιστικών ΕΛΣΤΑΤ. Επεξεργασία: Μονάδα Α, Επιτελικής Δομής ΕΣΠΑ – Τομέα Παιδείας, ΥΠ.Π.Ε.Θ.

Ιδιαίτερη μέριμνα σε αυτές τις παρεμβάσεις πρέπει να δωθεί και στο εργασιακό περιβάλλον στο οποίο το ανθρώπινο δυναμικό θα αναπτύξει τις δεξιότητες του. Οι αμοιβές ωφείλουν να είναι αντίστοιχες με τα προσόντα του και οι ευκαιρίες ανέλιξης εξασφαλισμένες. Ταυτόχρονα οι διδακτικές και ερευνητικές υποδομές οφείλουν να εξυπηρετούν το έργο του ανθρώπινου δυναμικού και όχι να το υπονομεύουν.  

Για την εξυπηρέτση των αναπτυξιακών στόχων της Ελληνικής οικονομίας απαραίτητες κρίνονται οι εξής παρεμβάσεις:

  • Η επαναξιολόγηση και ο επαναπροσδιορισμός του ρόλου των ΑΕΙ στην πορεία διαμόρφωσης ενός ενιαίου χώρου ΑΕΙ και ΕΚ
  • Η ανάπτυξη ερευνητικών υποδομών και η ανοιχτήπρόσβαση ως πολλαπλασιαστές της ερευνητικής απόδοσης
  • Η στοχευμένη και επαρκής χρηματοδότηση ως όργανο εθνικής στρατηγικής στην εκπαίδευση και την έρευνα

Η στοχευμένη και επαρκής χρηματοδότηση ως όργανο εθνικής στρατηγικής στην εκπαίδευση και την έρευνα

Ψήφιση ειδικού νόμου για την δημιουργία Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας με ανεξάρτητη διοίκηση από την εκάστοτε πολιτική ηγεσία με εγγύηση αξιόπιστων και αδιάβλητων διαδικασιών αξιολόγησης των ερευνητικών προτάσεων.

Σκοπός του Ιδρύματος θα είναι η κάλυψη ερευνητικών αναγκών, η δικτύωση των ερευνητών και ακαδημαϊκών μονάδων σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, η συμβολή στην αξιοποίηση εμπορικά εκμεταλλεύσιμων και μη αποτελεσμάτων και η διασύνδεση με την υγιή, καινοτόμο επιχειρηματικότητα. Στόχος να ξεπεραστεί η διαχειριστική αδυναμία των ΕΣΠΑ και η αποκλίνουσα στόχευση.  

Η ανάπτυξη ερευνητικών υποδομών και η ανοιχτή πρόσβαση ως πολλαπλασιαστές της ερευνητικής απόδοσης

Με στόχο την παραγωγική αξιοποίηση των ερευνητικών υποδομών πρέπει να τεθούν προτεραιότητες όπως αυτές οριοθετούνται στο πλαίσιο ενός μακρόπνοου, Εθνικού οδικού Χάρτη. Έτσι οι επενδύσεις σε Ερευνητικές Υποδομές θα βασίζονται σε έναν σχεδιασμό και ο Οδικός χάρτης ερευνητικών υποδομών θα αναδεικνύει τη στρατηγική τους σημασία και θα θέτει τις προϋποθέσεις για μακροπρόθεσμες επενδύσεις σημαντικής δημόσιας χρηματοδότησης και ιδιωτικών πόρων. Για τους λόγους αυτούς η ανάπτυξη και η ανοιχτή πρόσβαση σε εθνικές υποδομές θα πρέπει να αποτυπωθεί άμεσα στους Εσωτερικούς Κανονισμούς των ΕΚ και των ΑΕΙ. Ένα πλήρες Μητρώο Ερευνητικών Υποδομών και Υποδομών Καινοτομίας όπου θα αποτυπώνονται όλα τα δομικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά τους, η επενδυτική ροή καθώς και ο τρόπος πρόσβασης και χρήσης, αποτελεί σημαντική παράμετρο επιτυχίας του όλου εγχειρήματος. Επίσης κρίνεται σημαντική η σύσταση Εργαστηρίων – Μονάδων Παροχής Υπηρεσιών ή άλλων υποδομών καινοτομίας.     

Η επαναξιολόγηση και ο επαναπροσδιορισμός του ρόλου των ΑΕΙ στην πορεία διαμόρφωσης ενός ενιαίου χώρου

Έχουν καταγραφεί αρκετά δομικά προβλήματα στην αρχιτεκτονική του εκπαιδευτικού – ερευνητικού οικοσυστήματος. Με στόχο την απαλοιφή αυτών πρέπει

Α) να επαναπροσδιοριστεί ο ρόλος των Ιδρυμάτων Τεχνολογικής Εκπαίδευσης (δεδομένου ότι είναι αυτά τα οποία επλήγησαν περισσότερο από την άναρχη δόμηση)

Β)να προβλεφθεί η δυνατότητα μεταγραφής σε συγγενές τμήμα / και η δυνατότητα joint degree (διπλή εξειδίκευση) (αφορά φοιτητές που δεν είναι ικανοποιημένοι με το αντικείμενο σπουδών τους και λιμνάζουν αιώνια στα ΑΕΙ)

Η δόμηση αυτή πρέπει να γίνει με 2 βασικούς κανόνες :

Α) οι όποιες αναδιαρθρώσεις θα πρέπει να εγγυώνται τα εργασιακά δικαιώματα του προσωπικού

Β) η ομογενοποίηση και ο εξ ορθολογισμός των κανόνων θα πρέπει να γίνει με την προοπτική της περαιτέρω ανάπτυξης των υπαρχουσών θεματικών και την εξασφάλιση της ποιότητας.

Πρόταση: Αναδιατάξεις που αφορούν τα ΤΕΙ, προτείνεται να διαμορφωθούν κριτήρια αξιολόγησης για την πιστοποίηση του κάθε Τμήματος ως προς την ποιότητα των εκπαιδευτικών προγραμμάτων, την ερευνητική δραστηριότητα του προσωπικού,

τον αριθμό του προσωπικού, τις υποδομές και τις αναλογίες μελών ΕΠ προς φοιτητές.

Μία ολιγομελής επιτροπή αξιολόγησης στοιχείων και εντός προθεσμίας θα θέσει στα Τμήματα των ΤΕΙ να διαβουλευθεί μαζί τους για το ενδεχόμενο ένταξής τους σε μία από τις εξής κατηγορίες:

α) Αυτά πού είναι ήδη (ακαδημαϊκώς) ισοδύναμα με αντίστοιχα πανεπιστημιακά Τμήματα, ή καλύπτουν επιστημονικά πεδία που δεν θεραπεύονται στα Πανεπιστήμια.

β) Αυτά που δεν πληρούν τις παραπάνω προϋποθέσεις, αλλά θα μπορούσαν να τις καλύψουν στη διάρκεια μιας τριετίας (όχι απαραίτητα στο τέλος της).

γ) Αυτά που θα μπορούσαν να συνεχίσουν να υπάρχουν σε ΤΕΙ ως Τμήματα που παρέχουν τεχνολογική εκπαίδευση, περισσότερο συμβατή με τον αρχικό σκοπό ίδρυσης των ΤΕΙ.

δ) Αυτά που λόγω του επιστημονικού αντικειμένου που υπηρετούν αντιστοιχούν κατ’ουσίαν σε Τμήματα επαγγελματικής κατάρτισης.

Τα Τμήματα που εντάσσονται στην πρώτη κατηγορία (και αυτά της δεύτερης που θα ενταχθούν στη διάρκεια της τριετίας στην πρώτη), θα έχουν άμεσα το δικαίωμα να οργανώσουν σπουδές 3ου κύκλου και να ενταχθούν σε ένα «ομόλογο» πανεπιστημιακό Τμήμα ή να αποτελέσουν ένα αυτοτελές Τμήμα σε ένα Πανεπιστήμιο.

Τα Τμήματα της τέταρτης κατηγορίας θα πρέπει να αναπροσαρμόσουν τον ρόλο τους, εντασσόμενα στο γεωγραφικά πλησιέστερο Πανεπιστήμιο, στο πλαίσιο μιας Σχολής

Επαγγελματικής Κατάρτισης που θα πρέπει να ιδρυθεί σε κάθε πανεπιστημιακό Ίδρυμα.

Τέλος, τα Τμήματα που δεν εντάσσονται στις παραπάνω κατηγορίες θα παραμείνουν στα πλαίσια των «κλασσικών» ΤΕΙ, τα οποία όμως θα πρέπει συνολικά να αναμορφωθούν ανάλογα με το τοπίο που θα προκύψει σε εύρος μιας τριετίας.

Ρυθμίσεις ανάλογες με αυτές που αναφέρθηκαν παραπάνω θα μπορούσαν να ισχύσουν προκειμένου περί πανεπιστημιακών Τμημάτων που αντιμετωπίζουν ανάλογα προβλήματα.

Λιτότητα, στις πλάτες ποιων;

 Ιμάνουελ Βάλερσταϊν εξηγεί γιατί ο καπιταλισμός έχει φτάσει στα όρια του, ότι το σύστημα που θα ακολουθήσει είναι είτε λιτότητα και αυταρχισμός είναι δημοκρατία και ευζωία.

Η μετάφραση εδώ:

======================================================================

Παντού πλέον, η λιτότητα είναι το ζητούμενο της εποχής. Για να είμαστε ακριβείς, υπάρχουν φωτεινές εξαιρέσεις προς το παρόν σε μερικές χώρες -Κίνα, Βραζιλία, χώρες του Κόλπου και πιθανόν μερικές άλλες. Αλλά αυτές σήμερα είναι εξαιρέσεις, σε μια παγκοσμίως κυρίαρχη τάση. Εν μέρει αυτή η τάση είναι εντελώς προσχηματική, εν μέρη αντανακλά ένα πραγματικό οικονομικό πρόβλημα. Ποιο είναι όμως αυτό;

Απ’ τη μία πλευρά η απίστευτη σπατάλη του καπιταλιστικού συστήματος έχει όντως οδηγήσει σε μια κατάσταση κατά την οποία το σύστημα παγκοσμίως απειλείται από την πραγματική του αδυναμία να συνεχίσει να καταναλώνει παντού στη Γη στον ίδιο βαθμό που συνήθιζε μέχρι τώρα, ειδικά όσο η οριακή κατανάλωση βαίνει σταθερά αυξανόμενη. Είναι αληθές ότι εξαντλούμε τα βασικά στοιχεία της ανθρώπινης επιβίωσης, δεδομένου του καταναλωτισμού που υπήρξε η βάση των παραγωγικών αλλά και των κερδοσκοπικών δραστηριοτήτων.

Απ’ την άλλη, γνωρίζουμε ότι η κατανάλωση παγκοσμίως ήταν εξαιρετικά άνιση, και μεταξύ των κρατών και στο εσωτερικό τους. Επιπλέον, το χάσμα μεταξύ των ευνοημένων αυτή τη στιγμή και των αποκλεισμένων συστηματικά αυξάνεται. Αυτές οι ανισότητες συνιστούν τη ρίζα της έντασης στο διεθνές σύστημα, όχι μόνο οικονομικά αλλά και πολιτικά και πολιτιστικά.

Δεν αποτελεί πια μυστικό για τον πληθυσμό παγκοσμίως: η κλιματική αλλαγή και οι συνέπειές της, ο περιορισμός των αποθεμάτων νερού και τροφής και οι αντίστοιχες επιπτώσεις είναι ορατές σε όλο και περισσότερους ανθρώπους, πολλοί από τους οποίους καλούν σε αλλαγή πολιτιστικών αξιών και αποστασιοποίηση από τον καταναλωτισμό.

Οι πολιτικές συνέπειες είναι άξιες σοβαρής ανησυχίας για μερικές από τις μεγαλύτερες καπιταλιστικές χώρες-παραγωγούς, που αντιλαμβάνονται πως δεν κατέχουν πλέον τα μέσα να στηρίξουν τη παγκόσμια θέση τους και χάνουν τη δυνατότητα να κυριαρχούν στις πλουτοπαραγωγικές πηγές και στη δημιουργία πλούτου. Η τρέχουσα τάση για λιτότητα είναι μια μόνο ήσσων και εκ των βραχυπρόθεσμων προσπαθειών να περιορίσουν τη δομική κρίση του διεθνούς συστήματος.

Η λιτότητα που εφαρμόζεται ασκείται στα κατώτερα οικονομικά στρώματα του πληθυσμού παγκοσμίως. Οι κυβερνήσεις σκοπεύουν να διασώσουν εαυτούς από τη χρεοκοπία και να προστατεύσουν τις μεγάλες επιχειρήσεις (συγκεκριμένα -αλλά όχι μόνο- τις μεγάλες τράπεζες) από το κόστος των επαναλαμβανόμενων αστοχιών τους και κάθε λογής αυτοτραυματισμούς. Ο τρόπος με τον οποίο προσπαθούν να το επιτύχουν είναι περικόπτοντας (αν όχι διαλύοντας) το δίκτυο κοινωνικής ασφάλειας που δημιουργήθηκε για να στηρίζει τον καθένα από τις συνέπειες της ανεργίας, των σοβαρών ασθενειών, των οικογενειακών βαρών και όλων των άλλων σοβαρών προβλημάτων που οι οικογένειες αντιμετωπίζουν υπό κανονικές συνθήκες.

Όσοι αποσκοπούν σε βραχυπρόθεσμα οφέλη συνεχίζουν να παίζουν στις χρηματαγορές με ρυθμό συστηματικό και ταχύτατο. Αλλά αυτό το παιχνίδι βασίζεται σε οριακά έσοδα και κυρίως στη δυνατότητα να βρεθούν αγοραστές των προϊόντων. Η δραστική ζήτηση μειώνεται σταθερά και λόγω των περικοπών στις κοινωνικές δαπάνες και λόγω του μαζικού φόβου ότι έρχονται περισσότερες περικοπές.

Οι υπερασπιστές της λιτότητας συνεχώς μας καθησυχάζουν πως σύντομα οι θυσίες τελειώνουν και η γενική ευημερία βρίσκεται προ των πυλών. Παρ’ όλα αυτά, ούτε οι θυσίες σταματούν, ούτε το κλίμα ευημερίας επανέρχεται. Αντιθέτως, φαίνεται ότι θα καθυστερήσει αρκετά ακόμα.

Υπάρχουν επίσης και αυτοί που θεωρούν πως μια σοσιαλδημοκρατική λύση είναι δυνατή. Δηλαδή πως αντί για λιτότητα πρέπει να αυξήσουμε τις δημόσιες δαπάνες και να φορολογήσουμε το πλουσιότερο μέρος του πληθυσμού. Ακόμα και αν αυτό ήταν πολιτικά βάσιμο, θα έλυνε μαγικά το πρόβλημα; Οι υπερασπιστές της λιτότητας έχουν ένα εύλογο επιχείρημα: δεν υπάρχουν αρκετές πλουτοπαραγωγικές πηγές στο πλανήτη να διαθέσουν ένα βιώσιμο μοντέλο κατανάλωσης που θέλει ο καθένας, μιας και όλο και περισσότεροι πολίτες ζητούν πολιτικά να βρίσκονται μεταξύ των μεγάλων-καταναλωτών.

Εδώ βρίσκονται οι εξαιρέσεις στις οποίες αναφέρθηκα αρχικά: στην παρούσα συγκυρία επεκτείνουν τους αριθμούς των μεγάλων καταναλωτών. Οι χώρες-«εξαιρέσεις» βρίσκονται εκ των πραγμάτων αντιμέτωπες με μεγαλύτερα οικονομικά διλήμματα τα οποία δεν μπορούν να επιλύσουν.

Υπάρχουν μόνο δύο δρόμοι σχετικά με τα πραγματικά διλήμματα σε αυτή τη δομική κρίση:

  • Ο πρώτος είναι να εγκαθιδρυθεί ένα μη-καπιταλιστικό αυταρχικό παγκόσμιο σύστημα που θα χρησιμοποιήσει τη βία και την εξαπάτηση αντί για την «αγορά» για να επιτρέψει και να αυξήσει την άνιση παγκόσμια διανομή των βασικών καταναλωτικών αγαθών.
  • Ο άλλος είναι να αλλάξουμε τις πολιτισμικές μας αξίες.

Για να καταφέρουμε να ζήσουμε σε ένα σχετικά δημοκρατικό και σχετικά εξισωτικό ιστορικό σύστημα, δε χρειαζόμαστε την οικονομική ανάπτυξη τόσο, όσο αυτό που αποκαλούν στην λατινική Αμερική «buen vivir» (την ευζωία). Αυτό κατ’ ουσία απαιτεί δέσμευση σε διαρκή ορθολογικό διάλογο αναφορικά με το πώς οι κοινωνίες παγκοσμίως μπορούν να κατανείμουν τις πλουτοπαραγωγικές πηγές ανά το κόσμο με τρόπο τέτοιο ώστε όχι μόνο να έχουμε τα αναγκαία προς επιβίωση, αλλά και οι επόμενες γενιές να έχουν τη δυνατότητα να πράξουν το ίδιο.

Για κάποια κομμάτια του παγκόσμιου πληθυσμού, σημαίνει ότι τα παιδιά τους θα «καταναλώσουν» λιγότερο και για κάποια άλλα ότι θα «καταναλώσουν» περισσότερο. Αλλά σε ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούμε όλοι να έχουμε το «δίχτυ ασφαλείας»  μιας ζωής εγγυημένης από την κοινωνική αλληλεγγύη που το εν λόγω σύστημα κάνει εφικτή.

Τα επόμενα είκοσι με σαράντα χρόνια θα δούμε μια τεράστια πολιτική μάχη, όχι σχετικά με την επιβίωση του καπιταλισμού (που δεν έχει πλέον εναλλακτικές να προσφέρει) αλλά σχετικά με το είδος του συστήματος που συλλογικά θα «επιλέξουμε» για να τον αντικαταστήσουμε: ένα αυταρχικό μοντέλο που επιβάλλει συστηματική (και αυξανόμενη) πόλωση ή ένα σύστημα που είναι δημοκρατικότερο και κοινωνικά δικαιότερο.